Nationaal Monument Kamp Amersfoort

Nationaal Monument Kamp Amersfoort uit de Tweede Wereldoorlog bezochten mijn vrouw en ik dit jaar in april 2023. Op initiatief van mijn vrouw bezochten wij in februari ook al het nazi-doorgangskamp Westerbork.
Eindelijk waren wij daar aan toe.
In navolging van mijn ouders probeerde ik vanaf onze komst in Nederland in 1958 ook serieus ieder jaar stil te staan bij de dodenherdenking op vier mei. Zelf heb ik de Tweede Oorlog in “Japans Indië” meegemaakt en woonde daarna tot en met mijn vijftiende jaar in de Republik Indonesia. Deze bezoeken aan beide kampen vond ik bijzonder interessant. Las en zag daar weer nieuwe feiten over de oorlog in Nederland.

Veel informatie over WO II in Europa

In aanloop naar 4 en 5 mei kwamen er altijd interessante artikelen in dag- en weekbladen en uitzendingen op radio en tv over de situatie vlak voor en tijdens de oorlog in Nederland. Jaren later ook informatie over de schandalige ontvangst door ‘ons Nederlanders’ van de overlevenden van de vernietigingskampen van de nazi’s in Duitsland en Polen.
Met name de beide boeken van onderzoeker Gerrit van der Vorst maakten diepe indruk. ‘Een diep zwarte sluier’ over de grensplaats Venlo en ‘Het kapitaal van Sal Walvis’ met acht verhalen over de Joodse vervolgden in Noord-Limburg.

Tentoonstelling Artsen(l)eed in Kamp Amersfoort

Er was toevallig dat hele jaar een tentoonstelling over de eed van Hippocrates met de titel ‘Artsen(l)eed’. Wegens het 75-jarige bestaan van ‘Medisch Contact’. Genoemd naar het ondergrondse artsenverzet tegen de anti-Joodse nazi-wetten. De onvoorstelbaar ingewikkelde keuzes die gemaakt moesten worden. De moed die daarvoor nodig was. Zo besefte ik weer eens wat ik allemaal niet wist. Waarschijnlijk net zoals ook vele Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog geboren waren. Of als immigrant naar Nederland gekomen waren.
Bijzonder schokkend vond ik, dat zowel het nazi-kamp Amersfoort als het doorgangskamp Westerbork op last van de toenmalige overheid met de grond gelijk gemaakt moesten worden. Dankzij de inzet en actie van oplettende burgers zijn deze beide voormalige nazi-kampen als blijvende monumenten voor het nagesclacht behouden gebleven. Want er bestaat geen ‘heden zonder verleden’ en ‘geen toekomst zonder heden’.

Alertheid geboden

Juist in onze tijd lijkt mij alertheid extra geboden om niet weer hele bevolkingsgroepen te discrimineren of tegen elkaar op te zetten. Met het oog op onze gemeenschappelijke toekomst. Ook in Nazi-Duistland zijn er immers vele jaren van anti-Joodse stemmingmakerij vooraf gegaan aan de explosie van haat in de Kristallnacht. En wat daarna volgde.
Tegenwoordig hoort men opnieuw ontkenning en bagatellisering van de Shoa/Holocaust door ‘vaderlandslievende’ mensen en groeperingen. Persoonlijk lijkt het me daarom heel zinnig om aan dit stuk vaderlandse geschiedenis van Nederland meer bekendheid te geven. Ook door middel van deze beide Nationale Monumenten die als museum zijn ingericht. Om kennis te kunnen nemen van onze eigen recente geschiedenis. Hoe wijzelf daar na de Tweede Wereldoorlog mee omgingen.

Eeuwenoude Eed van Hippocrates.

Deze speciale tentoonstelling is ter gelegenheid van het feit dat het vorig jaar 75 jaar geleden was dat er een georganiseerd artsenverzet ‘Medisch Contact’ tegen de discriminerende nazi-wetten opgericht werd. Zeer de moeite waard om deze te bezoeken, ook voor de beslissingen in ónze tijd.
Onder andere duidelijk gemaakt met foto en verhaal van een Koerdische arts in een Koerdisch ziekenhuis ergens in het grensgebied van Syrië en Turkije die een IS-strijder aan zijn ernstige brandwonden helpt. Een totaal andere houding dan de toenmalige kampartsen van Nieuwenhuysen en Klomp in Kamp Amersfoort.  Maar zie hier ook hoe massaal artsen wèl in verzet kwamen tegen het nazi-bewind in Nederland.

Indoctrinatie op college ‘Sociale Tandheelkunde’ in 1970

Vanzelf moest ik hierbij denken aan de schrijnende ervaringen als tandarts-algemeen practicus in de jaren zeventig bij de behandeling van patiënten. Er bestond toen een kunstmatige scheiding tussen ziekenfonds patiënten en particulier verzekerde patiënten. In het bijzonder dacht ik terug aan een college bij het vak Sociale Tandheelkunde. Dat ging over de inhoud van de eed of belofte die wij over een paar maanden zouden afleggen na het behalen van het tandartsexamen. De docent vroeg of wij na afstuderen ook ziekenfondspatiënten zouden gaan helpen. Er ontstond discussie over de pro’s en contra’s. Wij moesten daarover zelf beslissen, maar zèlf vond de docent dat wij, eenmaal afgestudeerd, geen ziekenfondspatiënten mochten helpen.

College in discriminatie

“Wij dienden volgens de eed of belofte immers bij iedere patiënt de beste therapie toe te passen. Door de ziekenfonds verzekering was slechts een ‘beperkt pakket behandelingen’ mogelijk”. Wij hadden immers een “vrij beroep” en behoorden ons niet te laten “dwingen” door het beperkte ziekenfonds pakket voor tandheelkundige behandeling van onze patiënten. Tenenkrommend hoorde ik dat toen aan, maar hield mijn mond.

Het beperkt verzekerde ziekenfonds pakket

Het verzekerde pakket van de ziekenfonds verzekeringen waren indertijd wettelijk beperkt. Met een duidelijke reden: wegens een immense tandheelkundige behandelachterstand in Nederland. En een schromelijk tandartsentekort. Menige tandarts in die jaren zette van de ene op de andere dag ‘rücksichtslos” hun ziekenfonds patiënten uit zijn of haar praktijk. Dat werd binnen de beroepsgroep heel normaal gevonden. Zelfs goed gepraat door diverse politieke partijen en ook door mijn eigen tandartsenorganisatie (NMT). Met dramatische gevolgen.

Op zoek naar de goede ethiek

Herinneringen aan deze bizarre ervaringen borrelden op. Aan mijn geworstel daarbij om niettemin de juiste beslissingen te nemen. Al mijmerend vroeg ik me af welke ethiek er nú, anno 2023, bij het vak ‘Sociale Tandheelkunde’ gedoceerd zou worden? Welk klimaat zou er nu binnen de beroepsorganisatie KNMT heersen? Dat waren vragen die bij mij opkwamen. Ook Joden waren mensen, die toen van steeds meer uitgesloten werden. Waar veel Nederlanders gewoon aan mee werkten. Een tentoonstelling die tot nadenken stemt!

Tenstoonstelling ‘Artsen(l)eed’ is tot en met zondag 7 januari 2024.