OPEN PODIUM en de herdenking in augustus

Het Open Podium 2024 voor de Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 vond plaats in het Indisch Herinnerings Centrum in Den Haag. Voor de tweede keer in aanloop naar de herdenking van het ECHTE einde van de Tweede Wereldoorlog na de capitulatie van Japan.
Mensen konden in 10 tot 15 minuten een bijdrage leveren. Met een lied, een gedicht of een persoonlijk verhaal kon men eer bewijzen aan familieleden die geleden hadden onder de terreur van de Japanse bezetter in Zuid-Oost Azië. Indrukwekkende verhalen waarvan sommige pas na de dood van een oma of opa bekend werden uit de nalatenschap. Ook heel persoonlijke verhalen van kinderen en kleinkinderen die geleden hadden onder het getraumatiseerde gedrag van een vader of moeder. Een enkeling had daarover een boek geschreven.

Zeer waardevol vind ik als we daarbij beseffen hoe oorlog nog nawerkt in levens van mensen bijna 80 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Ons aan het denken zet over hoe we bestaande oorlogen kunnen beëindigen en bij conflicten het beter niet tot een oorlog kunnen laten komen.

Er werd de vraag gesteld of herdenken van het einde van de Tweede Wereldoorlog op 15 augustus nog wel zinvol was. Op die vraag ging ik in en hield toen ook een persoonlijk verhaal dat ik hierna weergeef om een indruk te krijgen van zo’n middag.

“Waarom vind ik herdenken van het echte einde van de Tweede Wereldoorlog zinvol?”

“Oorlogen zijn er toch altijd al geweest? “

Dat klopt.
Toch vind ik het zinvol.
Allereerst omdat ik deze Tweede Wereldoorlog uniek vind in de geschiedenis:

OM DRIE REDENEN:

1. Voor het eerst in de geschiedenis werd er toen een grondige poging gedaan om een hele bevolkingsgroep op fabrieksmatige wijze uit te roeien.
2. Voor het eerst werden er medische experimenten met gevangenen gedaan. Deze werden onder andere besmet met dodelijke ziekten om te kijken hoe zo’n ziekte verliep om er daarna biologische wapens mee te maken. Dit gebeurde door de nazi’s (dokter Mengele c.s.), maar óók door de Jappen vanaf 1936 tot 1945 in China in hun Eenheid 731. Met aan het hoofd Shiro Ishii, die overigens nooit berecht is.
3. Voor het eerst en hopelijk ook voor het laatst zijn er atoombommen gebruikt op 6 en 9 augustus 1945 op Hiroshima (Little boy) en Nagasaki (Fat man).

EINDE TWEEDE WERELDORLOG EN HOE NU VERDER?

Ook na déze Tweede Wereldoorlog hoorde men overal de roep: ”Nooit meer oorlog!” Daarom zijn toen o.a. de Verenigde Naties in het leven geroepen.
Maar ondertussen ging men gewoon door met het ontwikkelen van nieuwe en zwaardere kernwapens waarmee zelfs de hele wereld en dan nog vele keren totaal vernietigd kon worden. Sindsdien is al diverse keren gedreigd ze te gebruiken. In oktober 1962 hadden we zelfs al bijna de Derde Wereldoorlog met kernwapens. Het risico op een totale kernoorlog was nooit voorbij. Want wie houdt de dictator met atoomwapens tegen om de eerste klap te geven? Of wie verplicht een dictator om eerst te bellen met een mogelijke vijand om een kettingreactie van kernraketten te voorkomen?
Dit zijn vragen die bij mij opborrelen tijdens de Nationale Herdenking 15 augustus 1945.

FAMILIEGESCHIEDENIS

Mijn ouders gingen vanuit Dordrecht in februari 1940 voor het eerst naar het toenmalige Nederlands Indië. Mijn vader zou als boekhouder bij een Nederlands bedrijf gaan werken in Medan. Een paar maanden later werd Rotterdam gebombardeerd; vlakbij hun hele familie in Dordrecht.
In deze onzekere tijd moesten zij leren wennen aan van alles: de tropen, de taal, het eten, de cultuur, het hebben van bediendes. Kortom aan het hele leven daar in een samenleving met scherpe scheidingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen.

OORLOG

Twee jaar later; maart 1942.
Mijn vader werd sinds Pearl Harbor gemobiliseerd en moest dagelijks na kantoortijd naar de
kazerne van het KNIL. Er dreigde een invasie van Japan. Op één van die avonden ging hij weer naar de tanxi om wacht te lopen en kwam de volgende ochtend niet meer terug… In plaats daarvan werd mijn moeder met haar tweejarige dochtertje die ochtend met een truck van het KNIL opgehaald om de bergen in te vluchten. De Jap was geland… Een paar weken later bleek ze ook nog zwanger van mij. Dat was het begin voor haar van 3,5 jaar gevangenschap in 14 verschillende Japanse concentratiekampen in Aceh en rond Medan.

KONINKLIJKE VERGEETACHTIGHEID

Dat vervoer van vrouwen en kinderen gebeurde per trein. Opeen gepropt in goederenwagons zonder sanitaire voorzieningen met zinken daken onder de tropenzon. Moeder met een peutertje en inmiddels ook een baby. Mijn vader bleek voor het bouwen van de Birma-spoorlijn ook uitgenodigd te zijn door de goddelijke keizer Hirohito. Zij zagen elkaar pas weer op 3 januari 1946. Dit heeft diepe groeven in hun ziel gekrast met alle gevolgen van dien.
Voor henzelf en voor het gezin.

In 1971 kwam dezelfde keizer Hirohito, in wiens naam zoveel mensen geleden hadden en gestorven waren, op bezoek bij koningin Juliana en prins Bernhard. Notabene in augustus!!
Publiekelijk protesteerden twee oorlogsslachtoffers fèl. De acteur Willem Nijholt en de cabaretier Wim Kan.
Sinds die tijd ging ik me meer verdiepen in de Japanse agressie tijdens de Tweede Wereldoorlog. In mijn eigen geschiedenis dus.

PERSOONLIJKE GESCHIEDENIS

Het staartje van de onafhankelijkheidstrijd van Indonesia heb ik nog op de lagere school in Semarang meegemaakt. Daarna tot en met de derde klas gym heb ik op het Christelijk Lyceum in Bandung gezeten en een ontzettend leuke en waardevolle tijd gehad t/m mijn vijftiende jaar. Maar door een steeds grimmigere boycot van alle Nederlanders moesten wij binnen een week vluchten naar Nederland. Als totok belanda met Hollandse ouders bleek ik meer ontheemd te zijn dan verwacht. Na de middelbare school ging ik tandheelkunde studeren in Utrecht, maakte de roerige jaren zestig intensief mee en kwam daarna terecht in de bizarre tandartsenwereld van de jaren zeventig. Werd verliefd en ging trouwen.

VERWERKING

Toch liep ik vast en mij werd psychoanalyse geadviseerd wegens de ernstige beschadiging in mijn vroegste jeugd, met name in de eerste duizend dagen. Dat betekende eerst vier jaar 4x per week op de bank liggen. Zeven jaar later in 1985, na een bezoek aan de Birmaspoorlijn met mijn ouders en uitsluitend ex-Birmakrijgsgevangenen, nog eens 3,5 jaar 4x per week. Op die reis hoorde en zag ik namelijk zoveel ellende dat ik weer terug viel. De verhalen van ex-Birmakrijgsgevangenen, die na de oorlog linea recta als KNILLERS werden ingezet tijdens de Bersiap.

ASSOCIATIES

Hun verschrikkelijke verhalen deden mij denken aan die van twee patiënten, een Indisch echtpaar, in 1978 met wie ik een leuk contact had. Hij liep mank, met een wandelstok, en had een tandeloze onderkaak met een zeer onregelmatige vorm. Hij had daardoor grote problemen met zijn onderprothese.
Enthousiast vertelde ik dat ik net in die zomer terug was van een reis naar mijn geboorteland. (na 20 jaar). Onthutst liet mevrouw me toen weten nooit meer terug te durven naar Indonesië omdat zij allebei na de oorlog in een concentratiekamp van de Pemuda’s hadden gezeten. “Weet u”, zei ze, “Dat was nog erger dan bij de Jap. Mijn man is daar verschrikkelijk gemarteld. Daarom loopt hij zo moeilijk. En zijn kaken waren verbrijzeld”.

HERINNERINGEN

Deze en andere verhalen hoorde ik vroeger van mijn ouders en jaren later nog van mijn moeder op het veld. Tijdens de herdenkingen op 15 augustus borrelen deze dan vanzelf op bij zulke gelegenheden.
Het Indisch Onze Vader dat ooit begonnen was doordat in een jappenkamp op Java iemand, ik meen een pater, dit lied zachtjes voor het slapen gaan begon te zingen. Waarna de andere gevangenen ook zachtjes mee begonnen te zingen als troost en bemoediging, maar ook als teken van verzet. Het raakt me iedere keer weer.

HET WILHELMUS

Net zoals de woorden van het zesde couplet van het Wilhelmus dat ik staande naast mijn moeder vaak met trillende lippen zachtjes meezong. Ik besefte dan dat als je in alle tirannieke ellende helemaal op jezelf teruggeworpen was je dan kon ervaren, dat je tóch gedragen werd door de Schepper van al wat leeft. Je kon beseffen dat het leven zó niet bedoeld was. Dan ging bidden om kracht om het niet op te geven en zo de hoop op een menswaardig leven te behouden.

WAARDE VAN NATIONAAL HERDENKEN OP 15 AUGUSTUS 1945

Van tijd tot tijd stil staan bij wat oorlog betekent. Stil staan bij wat daaraan altijd vooraf ging. Hierdoor kunnen we gevoelig blijven voor soortgelijke signalen in ónze tijd. En daarbij dan niet weg te kijken… Maar met niet aflatende inzet blijven zoeken naar wegen om conflicten zonder geweld op te lossen.
Ook tussen staten.
WANT, zo meen ik:

“Herinnering kan de bron zijn van vernieuwing. Maar verdringing is de oorzaak van herhaling”
(Friedrich Schorlemmer)

MET ANDERE OGEN

Ondertussen krabbelde ik weer op en heb een mooi leven gehad. Vorig jaar hebben mijn vrouw en ik ons vijftigjarig huwelijk gevierd met uitsluitend familie. We zijn blij met onze zeven kleinkinderen, de gezinnen van onze drie dochters, die mij het zetje hebben gegeven tot het schrijven van een autobiografische en historische roman tijdens het eerste ‘Coronajaar’. Waarin óók deze mooie jaren uitvoerig beschreven staan. Ik heb genoten van de natuur tijdens het joggen en van prachtige duikvakanties https://instagram.com/liberthol2022 in diverse tropische zeeën. Geniet nog steeds van de goede dingen van het leven.
Zodoende heb ik ervaren, dat, ook al heb je nog zo’n slechte start of veel tegenslag in je leven  gehad, er altijd een weg ten goede mogelijk is als je niet opgeeft en volhoudt met hulp van de juiste mensen.