Het Park van de Vrede in Nagasaki

Urakami gevangenis

Het verstoorde narratief van uitsluitend slachtofferschap. Als gevolg van een verontrustende vondst.

Beeld geschonken in 1983 door zusterstad Middelburg aan Nagasaki voor het vredespark rondom het ruim 10 meter hoge beeld ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de A bom op Nagasaki op 09-08-1945. Daaronder:

Nederlands monument met bloemen van onze groep op 23 september 2025 ter nagedachtenis aan de Nederlandse krijgsgevangenen die in het Fukuaka-kamp in Nagasaki gevangen zaten en omkwamen.

Verontrustende vondst

In 1992 begon men met de bouw van een ondergrondse parkeergarage onder deze herdenkingsplaats. Hierdoor stuitte men op fundamenten van de voormalige Urakami gevangenis. Inmiddels benadrukte dit beeld van de Vrede in het Park van de Vrede tientallen jaren lang dat Nagasaki als slachtoffer een eind aan de oorlog maakte. Vervolgens vrede in de wereld bestendigde. Echter zonder enige historische context. Dus zonder ook maar één woord over Japans daderschap in hun oorlogen van 1932 tot 1945.

Fel debat zonder helend perspectief voor de toekomst

De ontdekking van de gevangenisruïnes en van het verband tussen de gedenklocatie en de misdadige oorlogsvoering van het Japanse Keizerrijk tijdens haar koloniale oorlogen in Azië, leidde tot een fel debat onder belangstellende burgers van Nagasaki.

Deze bleek namelijk door Stadsreportages en grassroots onderzoeken een interessant verband tussen de gevangenis en de oorlogsvoering van het Japanse Keizerrijk in Azië aan het licht te brengen. Er bleken lichamen van tientallen gevangen slachtoffers onder te liggen uit de Japanse kolonie Korea en gekoloniseerde delen van China.

Historisch daderschap in een stad van slachtofferschap

Dat riep vragen op hoe en waarom die daar zaten. De ontdekking van de gevangenisruïnes en van het verband tussen de gedenklocatie en de misdadige oorlogsvoering van het Japanse Keizerrijk tijdens de oorlogen in Azië van 1932-1945 had grote gevolgen. Het leidde tot een fel debat onder belangstellende burgers van Nagasaki over slachtoffersschap en dadersschap. Want dan zou ook het bloedbad van Nanking en Eenheid 731 van Shiro Ishii bekend  kunnen worden. Met haar experimenten op levende krijgsgevangenen in China voor de productie van chemische en biologische wapens van 1932-1945.

Dat zou een streep kunnen zetten door het decennia lange regeringsbeleid om de werkelijke rol van het keizerlijke leger in alle geschiedenisboeken te verzwijgen. Met haar expansieve oorlogen van 1932- 1945 om heel Zuidoost Azië te koloniseren. In plaats van ‘te bevrijden van de westerse koloniale mogendheden’ zoals tot dan toe nog steeds in Japan verteld, gehoord en geloofd werd.

Fel debat tussen belangstellende burgers van Nagasaki

De ontdekking van de gevangenisruïnes en van het verband tussen de gedenklocatie en de misdadige oorlogsvoering van het Japanse Keizerrijk tijdens de oorlog in Azië, leidde tot een fel debat onder belangstellende burgers van Nagasaki.

De resten van de Urakami-gevangenis liggen nog steeds in het midden van het Park van de Vrede, omringd door een goed onderhouden gazon. Het meest recente gedenkbord uit 2009 maakt melding van de aanwezigheid van Chinese en Koreaanse gevangenen onder de slachtoffers, maar geeft geen uitleg hoe en waarom zij in Nagasaki en haar gevangenis terechtkwamen.
Ondanks herhaalde verzoeken van burgerbewegingen weigert de stad het bord aan te passen en ook de geschiedenis van kolonisatie en dwangarbeid te vermelden. Ze geven als reden dat “er onder bewoners meerdere perspectieven zijn over deze kwesties”. Het besluit in 1992 om de ruïnes gedeeltelijk te behouden maakte dus bepaald geen einde aan de controverse.

Met dank aan Aomi Mochida die voor haar proefschrift aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen onderzoek heeft gedaan naar de wisselwerking tussen herinneren en vergeten bij historische WO II locaties in Japan, die verband houden met Japans daderschap en oorlogsvoering.